‘Anonieme agenten komen de democratische controle van de politie niet ten goede’

‘Als iemand tijdens een demonstratie voor een agent staat zonder identificatiebadge, heeft dat een impact op het veiligheidsgevoel.' Als het gevolg daarvan is dat mensen niet meer op straat durven komen, komt een democratische politiewerking in het gedrang. Identificatie, zegt Caluwaerts, is daar een basisvoorwaarde voor.

Wat bij mogelijk politiegeweld?

De identificatiebadge is belangrijk wanneer iemand klacht wil indienen tegen een politieagent. Wanneer er bijvoorbeeld sprake zou kunnen zijn van politiegeweld tijdens een demonstratie.

‘De meest laagdrempelige manier is dan klacht indienen bij Comité P, het controleorgaan dat toeziet op de werking van politiediensten’, vertelt Stef Arends van KifKif. Het Comité P verdeelt de term politiegeweld onder in drie categorieën: fysiek geweld, verbaal geweld en een agressieve houding.

Als het gaat om een klacht met strafrechtelijk feit wordt die klacht doorgestuurd naar het bevoegde parket. ‘Maar,’ zegt Arends, ‘individuele agenten worden vrijwel nooit ter verantwoording geroepen’. In principe kan iemand ook klacht indienen bij de politie zelf, als die te maken krijgt met geweld door de politie. Maar in zo'n geval is het onmogelijk om een klacht onafhankelijk te behandelen, zegt Arends, omdat de politie dan betrokken partij is. 'De enige onafhankelijke procedure hiervoor is een klacht met burgerlijke partijstelling, waarbij een onderzoeksrechter de zaak behandelt. Maar dat is een dure en tijdrovende procedure.’

We vroegen bij Comité P en het Brusselse parket hoeveel meldingen op die manier behandeld worden. Geen van beiden kon ons informatie verschaffen. We weten wel dat er in 2024 1295 meldingen van politiegeweld binnen kwamen bij Comité P. Hoeveel daarvan in de context van demonstraties of protestacties plaatsvonden, is niet geweten. De meeste klachten hadden betrekking op de politiezone Brussel Hoofdstad Elsene, maar dat is niet onlogisch, omdat er het vaakst demonstraties plaatsvinden.

Als identificatiebadges ontbreken, belemmert dat de mogelijkheid om agenten ter verantwoording te roepen, zegt Arends. ‘Dan krijg je straffeloosheid. Anonimiteit komt democratische controle van de politie niet ten goede.’

‘Waarom wil de politie zo graag onherkenbaar zijn? Die vraag kunnen we ons ook stellen. Wat is er mis met gewoon transparant je werk doen?’

Toch is het volgens Arends nog steeds nuttig om een klacht in te dienen bij een instantie zoals Comité P, ook als identificatie niet mogelijk is. ‘Tijdens een onderzoek kan die agent nog steeds geïdentificeerd worden aan de hand van bewakingscamera’s, bijvoorbeeld.’

Structurele problematiek?

Bij een protestactie op het Poelaertplein vertelde een agent ons dat hij zijn badge nog niet ontvangen had. Hij was ondertussen een jaar in dienst en had de badge negen maanden eerder besteld. Indien dit geen alleenstaand geval is, wil dat zeggen dat recent aangeworven agenten bij politiezone Brussel Hoofdstad Elsene nooit zichtbaar identificeerbaar zijn, wat niet strookt met de wettelijke voorschriften.

De Volder bevestigt dat ook de ordetroepen bij manifestaties een identificatiebadge moeten dragen. Daar zou ruimte voor voorzien zijn op borsthoogte van het speciale uniform dat ze dragen. Maar tijdens de nationale betoging van 12 maart toonde één van de agenten ons dat er op zijn uniform geen plek was voor een badge. ‘Je kan me altijd vragen naar mijn identificatie’, antwoordde hij. De vraag is dan wel hoe realistisch dat is op het moment dat het tot een aanvaring komt.

In 2021 werd het illegale festival La Boum in het Ter Kamerenbos met harde hand de kop in gedrukt door de politie. Het zorgde voor meerdere klachten over agenten zonder identificatienummer, die ook weigerden zich te identificeren op vraag.

In de nasleep hiervan publiceerde Comité P een rapport met aanbevelingen voor de politie. Zij raadde operationele politie aan om altijd identificeerbaar te zijn in overeenstemming met de wet, desnoods door het nummer op hun helm te dragen.

Volgens Arends zijn een late levering van de badge of geen ruimte op het uniform geen toevalligheden. ‘Dit is te belangrijk om geen bewuste keuze te zijn. Het is een beleidskeuze. Vergelijk het met de nummerplaat van een auto. De politie aanvaardt niet dat je rondrijdt zonder, omdat je dan op geen enkele manier ter verantwoording geroepen kan worden. Hetzelfde geldt voor de politie met identificatiebadges.’

De politiezone Brussel Hoofdstad Elsene werd gecontacteerd, maar wenste niet te reageren.

Dit artikel is mede mogelijk gemaakt door Viktor Stuyck en Yarah Ceusters.