‘Conflict tussen Afghanistan en Pakistan kan alleen met dialoog worden opgelost’

Durandlijn

Yousuf Amin Zazai is politiek en militair analist en woont in Afghanistan. Hij benadrukt dat het conflict een lange voorgeschiedenis heeft en haar oorsprong kent in de koloniale periode, toen buitenlandse grootmachten de regio hertekenden.

‘Centraal in het conflict staat de zogenoemde Durandlijn’, legt hij uit. Die lijn is de ruim 2.600 kilometer lange grens tussen Afghanistan en Pakistan die in 1893 getrokken werd door de Britten. De toenmalige Afghaanse leider ging akkoord om zich honderd jaar aan die grens te houden. Sinds het akkoord in 1993 verviel, weigert Kaboel het te vernieuwen.

De lijn verdeelt etnische groepen, met name de Pasjtoens, en loopt dwars door moeilijk toegankelijke berg- en woestijngebieden. ‘Families en stammen leven aan beide zijden van de grens, wat de situatie extra complex maakt.’

Voor Pakistan is de Durandlijn een legitieme internationale grens, erkend door een groot deel van de internationale gemeenschap. Afghanistan beschouwt de lijn echter als een opgelegde koloniale constructie zonder permanente geldigheid. ‘Dit fundamentele verschil in interpretatie ligt aan de basis van het decennialange wederzijdse wantrouwen en van conflicten zoals het huidige’, zegt Zazai.

Toegenomen geweld in Pakistan

De Pakistaanse politiek analist, freelance journalist en columnist in Islamabad, Muhammad Tahir Khan, noemt de Tehrik-e-Taliban Pakistan het grootste probleem in de verzuurde relatie tussen beide landen.

Pakistan beschuldigt Afghanistan ervan de groep onderdak te bieden en aanvallen op Pakistaans grondgebied mogelijk te maken. Islamabad eist dat Kaboel de beweging ontwapent en de leiders arresteert. Zolang dat niet gebeurt, ziet Pakistan zich gerechtigd om in te grijpen, zegt Khan. Kaboel ontkent de aantijgingen en stelt dat Pakistan ze gebruikt als rechtvaardiging voor militaire operaties.

‘Als dat probleem wordt opgelost, heeft Pakistan geen reden meer om zich te mengen’, aldus Khan. Tegelijk waarschuwt hij voor de gevolgen van militair ingrijpen. ‘Oorlogen lossen niets op, ze maken problemen alleen maar groter.’

Hoe het probleem moet worden aangepakt, blijft echter een twistpunt. De Afghaanse Taliban geven de voorkeur aan onderhandelingen met de Pakistaanse Taliban, terwijl Islamabad juist verwacht dat Kaboel de groep onder druk zet om de aanvallen te staken. Pakistan stelt dat de leiding van de TTP zich op Afghaans grondgebied bevindt, een claim die door Kaboel dan weer wordt betwist.

Daar komt groeiende politieke frictie bij. Pakistan ging ervan uit dat de machtsovername door de Taliban in augustus 2021 de invloed van het land in Afghanistan zou vergroten, maar in de praktijk vaart de regering in Kaboel een zelfstandige koers. Daarnaast zetten de honderdduizenden Afghaanse vluchtelingen in Pakistan de verhoudingen verder onder druk. Islamabad zette de afgelopen jaren herhaaldelijk groepen vluchtelingen het land uit, wat leidde tot felle reacties in Kaboel.

Het geweldsniveau in Pakistan zelf is de afgelopen jaren fors toegenomen. Khan noemt 2025 een uitzonderlijk gewelddadig jaar, waarin veel TTP-strijders zijn omgekomen of verdreven. Opvallend is volgens hem ook het uitblijven van een internationale veroordeling van Pakistaanse aanvallen op Afghaans grondgebied. ‘Voor zover bekend, heeft alleen India zich daar expliciet over uitgesproken,’ zegt hij.

Het gebrek aan transparantie en toenadering stemt hem somber. ‘Beide landen behandelen elkaar nu vooral als vijanden,’ constateert hij. Tegelijk wordt er op diplomatiek vlak gezocht naar uitwegen. Er zijn signalen dat China probeert te bemiddelen en mogelijk gesprekken wil faciliteren tussen Kaboel en Islamabad, al is dat niet officieel bevestigd. ‘Dit conflict kan alleen met dialoog worden opgelost’, zegt Khan.

Kwetsbaar Pakistan wil Afghanistan verzwakken

Ghaus Janbaz, een voormalig Afghaans diplomaat en politiek analist die tegenwoordig in Canada woont, wijst op de moeilijke positie van Pakistan. ‘Het land kampt met diepe economische problemen en is afhankelijk van ongekende leningen van internationale instellingen, zonder duidelijk perspectief op terugbetaling’, zegt hij. Tegelijk nemen de interne spanningen toe, onder meer door separatistische bewegingen in Baloetsjistan en protesten in Pasjtoen-gebieden.

Volgens Janbaz is de TTP oorspronkelijk in Pakistan gevormd. Ook hij betwist dat de groepering vanuit Afghanistan opereert. ‘Dat is misleidende retoriek van Pakistaanse veiligheidsdiensten’, zegt hij. Maar de VN hebben wel degelijk bevestigd dat de TTP in Afghanistan aanwezig is.

Voor de Taliban in augustus 2021 opnieuw de macht grepen in Afghanistan, trokken volgens Janbaz strijders van de TTP én van de Afghaanse Taliban Afghanistan net binnen vanuit Pakistan om aanvallen uit te voeren. ‘Destijds noemde Pakistan dat een interne Afghaanse aangelegenheid’, zegt

Janbaz, die de inmenging van Pakistan in Afghanistan structureel noemt. ‘Zolang Pakistan zelf geen politieke en maatschappelijke stabiliteit vindt, zal de situatie niet verbeteren en blijft ook de regio kwetsbaar voor instabiliteit.’

‘Pakistan is niet uit op de uitschakeling van de Taliban,’ gaat Khan verder, ‘maar op het verzwakken van Afghanistan. De vernietiging van infrastructuur en het aantal burgerslachtoffers wijzen op een strategie om Afghanistan afhankelijk te houden. Dat past in een groter patroon waarbij Pakistan militante groepen inzet in de regio, terwijl het niet kan terugplooien op stabiele relaties met buurlanden.’

‘In plaats van openlijke conflicten aan te gaan, voert Pakistan al jaren proxyoorlogen, met als doel de ontwikkeling van Afghanistan te belemmeren’, zegt ook Yousuf Amin Zazai. Volgens hem hoopte Islamabad dat de Taliban zich politiek zouden schikken naar Pakistaanse wensen, maar is dat uitgebleven.

Daarenboven verkeert Pakistan zelf in een kwetsbare positie. Zazai wijst op een groeiende interne onrust en beschuldigt de overheid van een dubbele houding ten opzichte van militante groeperingen. ‘Steeds meer burgers hebben het gevoel dat hun rechten niet worden gerespecteerd’, zegt hij. In sommige gevallen zou dat zelfs hebben geleid tot gewapend verzet.

Geopolitieke belangen

Daarnaast zou Pakistan nauw samenwerken met de Verenigde Staten en een rol spelen in bredere geopolitieke belangen. Hij verwijst naar eerdere druk van de regering-Trump om controle te krijgen over de luchtmachtbasis in Bagram en om toegang te krijgen tot achtergelaten wapens van de Amerikanen in Afghanistan.

De Taliban gingen daar niet op in, waarop Pakistan zou zijn ingezet om druk uit te oefenen en hen internationaal neer te zetten als terroristische actor. Dit past volgens Zazai in een bredere strategie om Afghanistan nog verder te verzwakken.

Het conflict wordt verder gecompliceerd door geopolitieke factoren. Zo kijkt Pakistan met argwaan naar de toenadering tussen Afghanistan en India. Het zes dagen durende bezoek van de Afghaanse minister van Buitenlandse Zaken aan India, gericht op het versterken van regionale samenwerking, handel en veiligheid, wordt gezien als een strategische verschuiving. ‘Dat is toch opmerkelijk, want diplomatieke bezoeken zijn doorgaans kort’, weet Muhammad Tahir Khan. ‘Het is niet gepast om vanuit India politieke signalen richting Pakistan te sturen.’

De Afghaanse analist Zazai beschuldigt Pakistan dan weer van het verspreiden van propaganda over vermeende banden tussen Afghanistan en India. Claims van Pakistan dat India drones aan Afghanistan zou hebben geleverd, noemt hij ‘ongegrond’. ‘Vergeet daarbij niet dat Pakistan en India zelf een langdurig conflict hebben over de regio Kasjmir.’

Humanitaire crisis

De impact van het conflict is ondertussen niet alleen op militair vlak, maar ook op economisch vlak groot. Die economie verkeerde al in een diepe crisis sinds de machtsovername door de Taliban en is sindsdien steeds verder weggezakt. Armoede en werkloosheid nemen toe, los van de zorgen over het regime zelf. Vooral meisjes en vrouwen worden zwaar getroffen, maar ook andere fundamentele vrijheden staan onder druk.

In de grensplaats Torkham leidden beschietingen van het Pakistaanse leger begin maart tot een grote brand op een markt. Meer dan 150 winkels werden verwoest, met een geschatte schade van 300 miljoen Afghani (ongeveer 4 miljoen euro). Getroffen handelaren stellen dat hun levenswerk in één klap is vernietigd en spreken van een gerichte aanval. Zij roepen de Talibanregering op om in te grijpen en om de geleden schade te compenseren.

Door de beschietingen en bombardementen zijn duizenden mensen ontheemd geraakt, wat ook de humanitaire crisis doet groeien. Na recente gevechten ontvingen 3.500 gezinnen in de provincie Nangarhar financiële steun van humanitaire organisaties. Voor veel families is dat de enige manier om te overleven. Tegelijkertijd melden hulporganisaties dat toegang tot getroffen gebieden moeilijk blijft door aanhoudend geweld en instabiliteit.

De internationale kritiek op Pakistan neemt dan ook toe. Human Rights Watch veroordeelde een luchtaanval op een afkickkliniek in Kaboel als onwettig en mogelijk een oorlogsmisdaad. Volgens de organisatie vielen bij die aanval meer dan honderd doden en honderden gewonden, voornamelijk burgers. Onderzoek van de ngo wijst uit dat er geen bewijs werd gevonden dat de kliniek werd gebruikt voor militaire doeleinden, zoals de Pakistaanse minister van Informatie beweert.

Onder het internationaal humanitair recht genieten ziekenhuizen en medische instellingen speciale bescherming. Aanvallen daarop zijn alleen toegestaan in uitzonderlijke omstandigheden. ‘De beschikbare informatie wijst erop dat deze aanval in strijd was met het oorlogsrecht’, zegt Patricia Gossman, Azië-directeur van de mensenrechtenorganisatie.

Protest

De gebeurtenissen leidden tot massale protesten in Jalalabad, maar ook in Brussel demonstreerden op 26 maart zo’n 150 Afghanen bij het Europees Parlement. Daarbij beschuldigden ze Pakistan van mensenrechtenschendingen en riepen de internationale gemeenschap op om in te grijpen.

‘We willen dat Europa niet wegkijkt’, zegt actievoerder Malik Bazi, waarbij hij erop wijst dat Pakistan de verplichtingen van de zogeheten GSP+-regeling (Generalised Scheme of Preferences Plus) van de Europese Unie niet naleeft. Die regeling koppelt handelsvoordelen aan de naleving van internationale verdragen en het respecteren van de mensenrechten.

De demonstranten wijzen er verder op dat Pakistan zich niet daadwerkelijk op extremistische netwerken richt, maar vooral civiele doelen in Afghanistan treft. ‘Het zijn burgers die de prijs betalen’, zegt Bazi.