VN zoeken nieuwe secretaris-generaal: ‘Donald Trump wil verkiezing ongetwijfeld naar zijn hand zetten’

De regering-Trump kant zich openlijk tegen verschillende fundamentele doelstellingen van de VN. Gendergelijkheid bijvoorbeeld, of het beleid rond diversiteit, gelijkheid en inclusie (kortweg DEI). De klimaatverandering wordt dan weer afgedaan als een hoax en een ‘gigantische oplichterij’. De mensenrechten en het internationaal recht – twee concepten die diep verankerd zijn in het VN-systeem – worden gebagatelliseerd.

Dat doet de vraag rijzen hoe de VS zullen wegen op de verkiezing van een nieuwe secretaris-generaal voor de VN, met name als de kandidaat een vrouw is.

Toen NASA vorige week de astronauten aankondigde die zouden meevliegen met Artemis III, de volgende missie terug naar de maan, wees de New York Times erop dat de bemanning enkel bestond uit mannen. Dat leidde tot de vraag van de krant: maakt dat deel uit van een agenda van de regering-Trump om DEI-beleid tegen te werken?”

Daar komt nog bij dat de Amerikaanse president weinig op heeft met de VN als instelling. In een interview met de Times afgelopen januari zei Trump dat hij het internationaal recht niet nodig heeft om zijn handelen te sturen: enkel zijn eigen ‘moraliteit’ en ‘verstand’ zullen zijn wereldwijde macht beperken.

Dus wat zou er gebeuren met een kandidaat - man of vrouw - als die de VN-doelen luidkeels verdedigt?

Amerikaanse invloed

De Verenigde Staten hebben al sinds de oprichting van de VN een onevenredig grote invloed, dankzij hun wereldwijde leiderschapspositie en grote financiële steun aan veel belangrijke VN-programma’s, zegt James Jennings, president van Conscience International. 

Maar die situatie is de afgelopen jaren sterk veranderd: de Amerikaanse regering heeft grootschalige hulpprogramma's afgeschaft en probeert de VN te marginaliseren of te vervangen door regressief beleid met een Republikeins imago.

‘De “Vier Vrijheden” van president Franklin Roosevelt sloten naadloos aan bij de idealen van het VN-Handvest, maar het primitief ingestelde regime in Washington is vastbesloten de wereld te domineren, niet door gelijkheid maar door intimidatie’, zegt Jennings. ‘Dat beleid zal een ramp blijken voor zowel de VN als de VS, wiens “soft power” altijd een belangrijke bijdrage heeft geleverd aan haar macht, door immigranten, investeringen en genereuze hulpprogramma’s aan te trekken. Daar komt nu een einde aan.’

Het is moeilijk om Trumps beleid, dat gebaseerd is op angst, te verenigen met het VN-Handvest en de doelstellingen van wederzijds respect tussen landen, zegt Jennings. Alleen een krachtig en eensgezind verzet door een meerderheid van de VN-lidstaten, met expliciete steun voor onafhankelijk, visionair mondiaal leiderschap, kan de vrede bevorderen en kwetsbare mensen overal ter wereld beschermen, zegt hij.

‘Maar het is ondenkbaar dat de VS onder het huidige MAGA-republikeinse leiderschap niet rechtstreeks zullen proberen de volgende secretaris-generaal te kiezen, of, als dat niet lukt, de kandidaat zullen blokkeren die door Trump ongeschikt wordt geacht’, zegt Jennings. ‘Persoonlijke leiderschapskwaliteiten of de visie zullen minder belangrijk zijn dan de vraag of het volgende hoofd van de VN zich schikt naar de wensen van de Amerikaanse president.’

Dat alleen al maakt het moeilijk om een ​​moedig en principieel persoon te selecteren. In een tijd van cruciale uitdagingen voor de VN zou de benoeming van een secretaris-generaal die geïntimideerd wordt door, of onder de duim van Washington zit, wel eens de doodsteek kunnen betekenen voor wat ongetwijfeld een van de grootste en meest visionaire pogingen in de geschiedenis is om vrede en welvaart voor iedereen te bewerkstelligen, benadrukt hij.

Veto-strijd

De kans is reëel dat er tijdens de verkiezingen een veto-strijd ontstaat die doet denken aan lang vervlogen tijden.

In 1981 werd Salim Ahmed Salim uit Tanzania gesteund door de Organisatie van Afrikaanse Eenheid, de Beweging van Niet-Gebonden Landen en China. Maar zijn kandidatuur werd geblokkeerd door een Amerikaans veto.

China sprak in datzelfde jaar een recordaantal van 16 veto's uit tegen Kurt Waldheim om een ​​derde termijn te voorkomen, wat leidde tot zijn terugtrekking en de benoeming van Javier Pérez de Cuéllar.

In 1996 werd een tweede termijn voor Boutros Boutros-Ghali uit Egypte door de VS geblokkeerd met een veto – ondanks de steun van 14 van de 15 leden van de Veiligheidsraad.

‘Het vetorecht van de vijf permanente leden van de VN-Veiligheidsraad is het meest mensonvriendelijke aspect van het VN-systeem’, vindt Mandeep Tiwana, secretaris-generaal van CIVICUS. ‘Maatschappelijke organisaties pleiten al jaren voor de afschaffing ervan, maar tot nu toe zonder veel succes.’

Het is tijd, zegt Tiwana, voor een fundamentele heroverweging van het vetorecht. ‘Geen enkel proces kan als eerlijk of transparant worden beschouwd als één enkele staat, hoe groot de bevolking ook is, de macht heeft om het te blokkeren.’

Stephen Zunes, hoogleraar Politieke Wetenschappen aan de Universiteit van San Francisco, wijst er op dat de VS ook onder Democratische regeringen de verkiezing van een secretaris-generaal  heeft geblokkeerd. 

‘Gezien het feit dat Trump de Verenigde Naties steeds vaker aanvalt en lidstaten, waaronder zogenaamde Amerikaanse bondgenoten, intimideert, is het waarschijnlijk dat de Verenigde Staten het de VN deze keer nog moeilijker zullen maken om een ​​nieuwe secretaris-generaal te kiezen’, zegt hij.

Tot nu toe omvat de lijst met kandidaten voor de post van secretaris-generaal: 

• Michelle Bachelet (Chili): voormalig president van Chili en voormalig Hoge Commissaris van de VN voor de Mensenrechten. 

• María Fernanda Espinosa Garcés (Ecuador): voormalig voorzitter van de Algemene Vergadering van de VN. 

• Rafael Grossi (Argentinië): huidig ​​directeur-generaal van het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA). 

• Rebeca Grynspan (Costa Rica): secretaris-generaal van de VN-conferentie over handel en ontwikkeling (UNCTAD).

• Macky Sall (Senegal): voormalig president van Senegal