“‘Blijf kalm en beheers je lijf’

Ik geef het toe, ik kijk uit naar de release van The Devil Wears Prada 2.

Zij: ‘Hoe vaak zag je de eerste film?‘
Ik: ‘Ja.’

Ondertussen twintig jaar geleden al, fileerde deze satirische dramedie de wereld van topmodellen, modemagazines en belachelijke schoonheidsidealen.

Tijdens de opnames in Milaan van The Devil Wears Prada 2 viel het de kritische cast op dat een ander fenomeen ook aan een soort revival begonnen is: de extreem magere modellen. Ook populair: de clean girl aesthetic, een relatief jonge trend gericht op er zo naturel en fris mogelijk uit te zien, mét perfecte, glasachtige huid.

Na een periode waarin stemmen rond body positivity sterk klonken, lijkt het veel te strakke keurslijf terug te zijn. En dit ondanks tegenbewegingen zoals de Escape the Corset-beweging waarbij nota bene Koreaanse beauty influencers in opstand kwamen tegen de schoonheidsnormen gedicteerd door de Koreaanse beauty industrie.

Maar de hernieuwde magerzucht kent een nuance: waar vroeger de hologige en rebelse heroin chic-look furore maakte, kleurt het nu allemaal meer wellness-pastel. Minder kettingroken en crash diëten, meer pilates-abonnementen en het allure van een dauwdruppeltje.

Onschuldige trend? Het is eerder een teken aan de wand. Want onder het mom van zelfzorg, discipline en esthetische verfijning, wordt het vrouwenlichaam doorheen de cultuurgeschiedenis de maatschappelijke spiegel voorgehouden. Wanneer samenlevingen onzeker, vermoeid of ontregeld raken, verschijnen nieuwe gedrags- en schoonheidsnormen zelden toevallig. En ze landen eerst daar, waar uiterlijk al eeuwen als publieke graadmeter wordt gelezen: bij vrouwen.

Orde in de chaos

Keren we terug naar de expliciete magerzucht en body shaming van de jaren 90? Wellicht niet, houd die extreme lagetaillejeans maar achterin de dressing. Maar wie door sociale mediaplatformen scrollt, ontsnapt niet aan berichten over een ‘pilates body’ en het Ozempic-discours.

Die zucht naar controle, want daar draait het om, is er niet zomaar. In onze collectieve eenzaamheid en vertwijfeling werden we tijdens de COVID-19 pandemie overspoeld door authentieke, morsige thuisvideo’s, met advies over alles van kinderen entertainen tot zelf zuurdesembrood bakken. Er was traumadumping. En zelfhulpgoeroe’s voor al dat trauma. En na de lockdown, bubbels en social distancing, gleden we als goed geoliede sardientjes in de ketel van genocides, oorlogen, geopolitieke stress, inflatie, koopkrachtcrisis, miserie in de zorg en op de woonmarkt.

In het kort, we leven al zeker sinds 2020 met een gevoel van chaos, instabiliteit, angst en onveiligheid.

Spierbundels in de aanbieding

Het vrouwenlichaam fungeert al generaties lang als sociaal scherm waarop waarden worden geprojecteerd: discipline, klasse, moraliteit, jeugd, zelfbeheersing. En bij mannen niet, dan? Jazeker, mannen ervaren ook lichaamsdruk. Gym bro’s praten alsof spiermassa, een weelderige haardos en lichaamslengte ontegensprekelijke indicatoren zijn van succes en status.

Chaotische tijden dicteren mannen dat ze vooral kracht en controle moeten belichamen. Mannen en jongens worden getarget met normen rond gespierdheid, fitness, biohacking, testosteronoptimalisatie en stoïcijnse zelfdiscipline. Het ideale mannenlichaam is strak, energiek en efficiënt, klaar om als een pijl uit een boog te schieten. Op sociale media wemelt het van de gymcultuur, hustle-content en gladde figuren die tienerjongens een vorm van dominante mannelijkheid verkopen. Wie spieren kweekt, vroeg opstaat, koud doucht en zichzelf beheer(s)t, toont dat hij niet ten onder gaat aan chaos.

Maar vrouwen worden vaker beoordeeld alsof hun lichaam een publieke indicator is van persoonlijke waarde. Denk maar aan: ‘Ze heeft zich laten gaan.’ Of de dubbele standaard tussen grijs haar bij mannen – silver fox! – en bij vrouwen (onverzorgd, heeft geen zelfrespect). Taalgebruik dat verraadt hoe een vrouwenlichaam wordt gelezen als een karakterrapport.

Mode-indicator

In periodes van maatschappelijke onzekerheid zien we vaak een toename van het narratief rond controle, discipline en zelfoptimalisatie; een deel van een sociologische theorie die al in 1979 beschreven werd in Pierre Bourdieu’s Distinction, het lichaam als sociaal kapitaal. En als ware het communicerende vaten, vertaalt die onzekerheid zich gedeeltelijk in meer ingetogen of strak gereguleerde schoonheidsidealen.

Omgekeerd, in stabielere of expansieve periodes krijgen expressievere en experimentelere stijlen vaker ruimte. Dat beschrijft ook Joanne Entwistle in The Fashioned Body (2000), een invloedrijk werk over hoe kleding, mode en het lichaam samen sociale betekenis krijgen. Entwistle stipt in haar werk ook het modehistorische patroon aan, dat bruggen legt tussen mode en maatschappelijke verschuivingen: in de zogenaamde Roaring Twenties, kort na de eerste wereldoorlog, wapperden korte flapper-style jurkjes vrolijk op. Een decennium later tijdens de Grote Depressie, zwaaiden lange rokken weer de plak. In de exuberante jaren 80 dan, tijden van economische expansie, zagen we power dressing, luxe en overdaad. Schreeuwerige kleuren en epauletten, galore!

En vandaag? Het leven voelt voor velen diffuus. Daartegenover verschijnt een tegenbeeld dat orde suggereert: een strak (work-out)schema, een opgeruimd huis dat zo in een tijdschrift kan, glanzende huid en serene sluike haren, een outfit in veilige tinten beige, een dun maar toned, en dus “gezond”, silhouet.

Het infuus van de TikTok-ban

Zeker niet nieuw, maar prominenter aanwezig sinds circa 2020: de Aziatische invloed op alles clean, ingetogen en gedisciplineerd. Verantwoordelijken zijn onder meer Zuid-Korea, die zeker sinds het begin van de eeuwwisseling een krachtige culturele exportindustrie runt: Hallyu. Groepen uit de K-pop cultuur zoals BTS en Blackpink, samen met de verspreiding via streamingplatformen van K-drama’s en globale verheerlijking van Koreaanse skincare-routines, hebben via sociale media die ogenschijnlijke natuurlijke en ‘cleane’ look gepopulariseerd.

Tegelijk complimenteren trends zoals “Japandi” (een mix van Scandinavisch en Japans minimalisme) en concepten rond ritueel en eenvoud het bredere verlangen naar gecontroleerde, serene esthetiek. Binnen de typerende consumptiecultuur blijft het Westen deze invloeden vaak herverpakken als lifestyle-idealen. De Aziatische esthetiek wordt niet in haar culturele geheel overgenomen, maar dient een opportunistisch doel, als het opperbeeld van verfijning en discipline.

Toen de States eind 2024 dreigden met een TikTok-ban, kreeg deze vers ontkiemde zucht naar beauty sereniteit een infuus. Heel wat Amerikaanse gebruikers en influencers verhuisden uit protest of uit voorzorg naar het Chinese platform Xiaohongsu, ofte RedNote. Het werd toen zelfs de meest gedownloade gratis app in de App Store in de VS.

Gebruikers werden via de Chinese, gecureerde lifestylecontent, nog meer dan ervoor, ondergedompeld in de wereld van ‘gedisciplineerde esthetiek’.

In het korset

De terugkeer van het gedweep met slankheid is geen los modeverschijnsel. Ze zit verankerd in een tijdperk waarin vrouwen, en via hen de brede samenleving, opnieuw wordt verteld dat er waarde en veiligheid schuilt in beheersing. Beheers je kalender, je taille, je haardos en huid. Dat we daarvoor naar K-beauty of Chinese zelfdiscipline kijken, zegt minder over onze liefde voor Azië dan over onze eigen vermoeide samenleving. We verlangen naar rust, richting en (be)grip.

En wanneer een samenleving wankelt, vraagt ze vrouwen nog altijd opvallend vaak om die grip uit te beelden: van traditionele huisvrouwrollen tot een look – tenger, zacht en fragiel – die een erg vette knipoog is naar een zekere heilige Maagd.