Joe Sacco: ‘Als zich een genocide voor je ogen voltrekt, gooi je je engagement niet plots overboord’

Morele buffer

Je schreef inmiddels meerdere boeken over de Palestijnse kwestie. Hoe centraal staat die in jouw leven?

Joe Sacco: ‘Palestina neemt absoluut een centrale plek in in mijn morele verontwaardiging, net omdat ik er al zolang mee bezig ben. Hoe langer je dit volgt, hoe meer je beseft dat dit zich lang niet beperkt tot een Israëlisch of zionistisch project. We weten intussen hoezeer wij er in de Verenigde Staten en West-Europa bij betrokken zijn. Sinds de genocide in Gaza begrijpt iedereen ook, zonder daar ooit zelf geweest te zijn, dat het moreel verval in het Westen compleet is.’

‘We hadden dit ook kunnen zeggen over andere perioden in de wereldgeschiedenis. Na de Holocaust, na de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki, was er het besef dat de grens was overschreden, dat de schade groter was dan onszelf en dan ons hagedissenbrein kon bevatten. Er werd een poging gedaan om onze eigen gewelddadigheid te temperen. Zaken als het internationaal recht, de Verenigde Naties en hun Veiligheidsraad zijn een ongelooflijk imperfect systeem gebleken dat vooral het Westen diende. Maar ze vormen wel een morele buffer.’

‘Sinds Gaza vraag je je af of we verbaasd zouden zijn als er morgen een atoombom op Iran wordt gedropt. Gaza is de culminatie van alles wat fout is. De genocide, die met toestemming en medewerking van het Westen plaatsvindt, heeft de morele grenzen meedogenloos verpulverd. Zo voelt het.’

War On Gaza is een felle kritiek op de Israëlische genocide en op de medeplichtigheid van Joe Biden, het Westen en de academische wereld. Zou je het ook je persoonlijke uitroep van woede noemen?

Joe Sacco: ‘Zeker. Ik dank de goden dat ik een uitlaatklep als deze heb. Ik heb zeker niet het gevoel dat ik er de wereld mee verander, het is eerder een balsem voor mezelf. En toch was het geen gemakkelijk boek omdat dit satire is. Dat valt buiten mijn journalistieke comfortzone. Maar het was het meest geschikte genre voor een project waaraan ik niet kon ontsnappen en waarin ik niet wilde vervallen in eindeloos gepalaver.’

Versplintering, maar ook hoop

Met je boek richt je je tegen Joe Biden die tijdens het maakproces nog aan het stuur stond en Israël ten volle steunde. Heeft hij de weg vrijgemaakt voor Trump?

Joe Sacco: ‘Ik schoffeer niet graag, maar ik denk oprecht dat Trump als psychopaat geboren is. Hij is objectief gezien erger dan Joe Biden, maar je kan evengoed verdrinken in een vijver van 2 meter diep als in een van 15 meter diep.’

‘Ik bedoel maar dat je niet kunt ontkennen dat Biden de genocide in Gaza heeft gefaciliteerd. Hij was de president die de raketten leverde en Israël diplomatieke dekking gaf voor de genocide.’

‘Er is iets vreselijk fout aan een systeem dat je verplicht om te kiezen tussen twee schadelijke kandidaten. Zowel Biden als Trump hadden gediskwalificeerd moeten worden.’

‘Gelukkig blijf ik mijn vertrouwen behouden in de gemiddelde medeburger in een land waar mensen toch zwaar onder invloed van propaganda staan. Ik vind het een grote verrassing dat zoveel Amerikanen hun standpunt over de Palestijnse-Israëlische kwestie hebben bijgesteld omdat ze vertrouwden in de beelden die ze zelf zagen uit Gaza. Ze lieten zich niet langer sturen.’

Jouw stadsgenoot, schrijver Omar El Akkad, vindt dat een stille persoon, iemand die zwijgt met andere woorden, meer service verleent aan Israël dan diens luidste cheerleaders. Ben je het daarmee eens?

Joe Sacco: ‘Ik weet het niet. Ik zou daarover moeten nadenken. Ik ben niet helemaal pessimistisch. Ik zie dat almaar minder mensen zwijgen. Ook binnen de Democratische Partij, die zich de voorbije jaren vreselijk heeft gedragen wat Gaza betreft, zie ik dingen veranderen. In de voorverkiezingen lanceren Democraten nu een campagne tegen de politieke invloed van de machtige pro-Israëlische AIPAC-lobbygroep. Dat is een nieuwe wending. En dat een figuur als Zohran Mamdani (New-Yorkse burgemeester, red.) vormgeeft aan de nieuwe politicus vind ik hoopgevend.’

‘Ik denk ook dat we moeten beseffen dat stille personen zwijgen omdat ze vooral geïntimideerd zijn door de luide roepers. Niemand wil gebrandmerkt worden als antisemiet.’

Helaas sluit je War On Gaza niet echt hoopvol af. Je zegt dat de Palestijnen geen gerechtigheid zullen krijgen, behalve in fictieboeken en poëzie.

Joe Sacco: ‘Op sommige vlakken deel ik Omars pessimisme. Kijk hoe Gaza op twee jaar tijd een toxische woestenij is geworden. Op de Westelijke Jordaanoever gaat de landannexatie verder en worden mensen gelyncht door kolonisten onder de bescherming van Israëlische soldaten. Dat zijn geen details, het is de uitvoering van een officieel beleid.’

‘Ik kan dus moeilijk optimistisch zijn over de Palestijnse kwestie. Voor mijn nog niet gepubliceerde boek Requiem voor Gaza werkte ik een verhaal uit over een klinisch psycholoog uit Gaza die ik in Caïro leerde kennen. Hij maakte me duidelijk hoe de sociale structuur van de Palestijnse samenleving afbreekt. Die heeft zichzelf altijd, ondanks de individuele trauma’s die zich opstapelden, intact weten houden. Maar vandaag, zegt de psycholoog, vindt er een soort van atomisering plaats, een versplintering van het geheel in losse deeltjes.’

Gewelddadige wereld

In 2025 kwam je boek Aanwakkerend vuur – De eeuwigdurende strijd in India uit. Je gaat er dieper in op de dodelijke clashes tussen moslims en hindoes die in 2013 plaatsvonden in Uttar Pradesh. Waarom bracht je dit verhaal pas zoveel jaar later uit?

Joe Sacco: ‘Ik trok in 2014 naar Uttar Pradesh en keerde terug met veel stof over hoe verhalen gebruikt worden bij politiek geweld. Maar eenmaal ik begon te tekenen, geraakte ik niet verder dan vijftien pagina’s. Het werd alweer een gewelddadig boek en ik zag er de zin niet meer van in. Dus stopte ik met tekenen.’

‘Ik was ervan overtuigd dat mijn volgende boek, over de inheemse mensen in Canada, eindelijk een geweldloos boek zou worden. Helaas. Het werd alweer een boek over politiek geweld, ditmaal door de Canadese overheid die mensen van hun land probeert te vervreemden via onderwijssystemen. Toen ik dat boek had afgewerkt, kon ik er niet meer omheen: ik ontsnap niet aan de gewelddadige wereld. Het verhaal over Uttar Pradesh is lang blijven liggen, maar ik heb het dan toch opnieuw opgepakt.’

Waarom wou je het zo graag brengen?

Joe Sacco: ‘Ik wilde echt de verhalen die daders gebruiken om hun geweldplegingen te rechtvaardigen, ontrafelen. Hoe geven die richting aan de toekomstige geschiedenis? Welke plaats heeft geweld in een democratie? Wat er in Uttar Pradesh gebeurde, is een typevoorbeeld van hoe je mensen kan injecteren met angst tot ze in staat zijn om geweld te plegen. En dat in India, wat de Indiase minister-president Modi de “moeder van alle democratieën” noemt.’

‘Maar het gebeurt overal. Dat wist de Duitse politieke filosoof en nazi Carl Schmitt maar al te goed: politiek heeft een vijand nodig. Als hun sociaal beleid faalt, nemen Westerse politici de immigrant als vijandbeeld. Dat werkt. We zagen dat ook bij een deel van de Trumpkiezers die in beroerde omstandigheden leven. Die mensen zijn blij als zo iemand hen een simpel antwoord geeft op de vraag waarom dat zo is.’

Ze zijn niet de enigen. Ook anderen stemden voor Trump.

Joe Sacco: ‘Je hebt natuurlijk de hardcore volgers die in Trump een cultfiguur zien. Die zullen hem altijd volgen, wat hij ook doet. Maar er zijn inderdaad ook veel mensen die voor hem hebben gestemd toen ze zagen hoe hard het Democratisch bestuur faalde. De grote bankencrisis vond plaats onder Obama. Tien miljoen mensen geraakten hun huis kwijt, terwijl de banken gered werden door de overheid. De Democratische stemmers hebben dat afgestraft.’

‘Nu tonen de peilingen aan dat er een verschuiving aan de gang is waarbij mensen afhaken van Trump. Opvallend genoeg komt de meeste tegenstand van rechts. De ooit grote Trumpfans, zoals Tucker Carlson en Marjorie Taylor Green, nemen er publiekelijk afstand van. Dat heeft wellicht meer invloed dan de verraderlijke live-and-let-die-methode van de democraten.’

Wodka-martini met drie olijven

Tien jaar geleden zei je dat je genoeg had van de journalistiek. Hoe sta je vandaag tegenover je journalistieke engagement, want je bent er niet mee gestopt?

Joe Sacco: ‘Als ik echt heel eerlijk ben, denk ik dat ik het gehad heb met de journalistiek, ook al is het moeilijk om er afstand van te doen. Je kunt er veel uit leren en ontdekken, maar ik ben er ook uitgeput door geraakt. Zoals je zei, voelde ik tien jaar geleden de drang om te stoppen al, maar als er zich een genocide voor de ogen van de wereld voltrekt, kan je niet plots je engagement, je connectie of je ervaring overboord gooien. Dan is het je plicht om op te staan.’

Wat helpt dan om recht te blijven staan?

Joe Sacco: ‘Een wodka-martini met drie olijven! Maar ik vind vooral heil in puur creatieve projecten. Ik werk aan een boek over The Rolling Stones. Dat was heel lang een zijprojectje, maar nu werk ik er voltijds aan en probeer ik te vermijden om afgeleid te worden. Het is zalig. Ik trek spontaan en met veel zin naar mijn tekentafel en kan zelfs lachen als ik er zit. Dat is lang niet mogelijk geweest.’