Afrika in race tegen de klok voor ebolavaccin

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft de huidige ebola-uitbraak in DRC uitgeroepen tot een internationale noodsituatie en hulporganisaties waarschuwen dat ze onvoldoende kunnen doen om de verspreiding van het virus in toom te houden.

De Coalition for Epidemic Preparedness Innovations (CEPI), een organisatie die zich toelegt op de ontwikkeling van vaccins, heeft op 1 juni al 62 miljoen dollar toegezegd om de ontwikkeling van drie experimentele vaccins te versnellen voor proeven tegen het Bundibugyo-virus, het zeldzamere virus dat de huidige ebola-uitbraak veroorzaakt. Voor de variant bestaan nog geen goedgekeurde vaccins of behandelingen.

‘Nu het Bundibugyo-virus zich snel verspreidt en er geen goedgekeurde vaccins zijn, telt elke dag in de strijd tegen deze dodelijke ziekte’, zegt Richard Hatchett, directeur van CEPI. ‘De dringende financiering en steun van CEPI voor deze drie veelbelovende kandidaat-vaccins is erop gericht veilige en effectieve vaccins te ontwikkelen om deze epidemie onder controle te krijgen.’

Snel handelen

De nieuwe vaccins worden ontwikkeld door het International AIDS Vaccine Initiative (IAVI), het Amerikaanse biotechbedrijf Moderna en de Universiteit van Oxford.

Teresa Lambe, hoofd vaccinimmunologie aan de Oxford Vaccine Group, zegt dat wetenschappers proberen om de productie te versnellen door gebruik te maken van de lessen die zijn geleerd tijdens covid. ‘Dierstudies voor het Oxford-vaccin zijn al aan de gang en zullen worden voortgezet in samenwerking met partners over de hele wereld’, zegt Lambe. ‘We hopen binnen twee tot drie maanden vaccindoses van klinische kwaliteit beschikbaar te hebben.’

Een ander vaccin werd ontwikkeld door IAVI en de Universiteit van Texas, met een subsidie ​​van 3,2 miljoen dollar van CEPI. Volgens de adviesgroep van de WHO is dit het meest veelbelovende vaccin, maar zou het nog zeven tot negen maanden duren voordat het klaar is voor tests op mensen.

IAVI-ceo Mark Feinberg zegt dat alles in het werk wordt gesteld om snel en verantwoord te handelen. ‘Hoewel er nog veel werk moet worden verzet, waaronder het definiëren van versnelde trajecten voor klinische evaluatie en wettelijke beoordeling, vinden we het belangrijk om de ontwikkeling van dit vaccin te versnellen. Het vaccin kan helpen bij de bestrijding van een ziekteverwekker waarvoor momenteel geen tegenmaatregelen bestaan ​​en die een tragisch toenemend aantal sterfgevallen, ernstige ziektegevallen en grote ontwrichting in een enorm gebied veroorzaakt.’

Verspreiding naar buurlanden voorkomen 

Op 29 mei jl. had de uitbraak al 223 vermoedelijke sterfgevallen in de Democratische Republiek Congo en één in Oeganda veroorzaakt. Op dinsdag 2 juni bevestigde Oeganda zes nieuwe gevallen, waardoor het totaal aantal bevestigde gevallen in het land al op vijftien slachtoffers kwam.

Vaccinalliantie Gavi heeft 50 miljoen dollar toegezegd om de ebola-uitbraak te helpen beheersen. ‘Hoewel we nog een lange weg te gaan hebben voordat we een veilig en effectief vaccin tegen het Bundibugyo-virus hebben, moeten we nu actie ondernemen om ervoor te zorgen dat, zodra een of meer kandidaat-vaccins gereed zijn, fabrikanten in staat zijn om op grote schaal doses te produceren’, zegt Gavi-directeur Sania Nishtar.

Jean Kaseya, het hoofd van de Afrikaanse Centra voor Ziektebestrijding en -preventie (Africa CDC), deed de belofte dat Afrika ‘tegen het einde van dit jaar’ over een vaccin zou beschikken.

Het gezondheidsagentschap van de Afrikaanse Unie heeft een responsplan opgesteld om de verdere verspreiding naar ten minste elf risicolanden te voorkomen - een plan dat hen de komende zes maanden 319 miljoen dollar zal kosten.

Volgens Jean Kaseya lopen Zuid-Soedan, Somalië, Rwanda, Kenia, Tanzania, Ethiopië, de Republiek Congo, Burundi, Angola, de Centraal-Afrikaanse Republiek en Zambia een hoog risico op een uitbraak – naast de Democratische Republiek Congo en Oeganda – omdat er veel heen-en-weer bewegingen zijn van mensen in deze landen.

Tijdens een persconferentie vorige week (op 28 mei) zei Kaseya dat het continent het zich niet langer kan veroorloven om telkens uitbraken te zien terugkeren, zonder dat er medische tegenmaatregelen zijn. ‘Dit is de derde keer dat we Bundibugyo in Afrika zien. Als dit in westerse landen zou gebeuren, zouden ze nu al een vaccin hebben’, zei hij scherp.

Russisch vaccin?

De zeldzame Bundibugyo-variant van ebola heeft in bijna twintig jaar drie uitbraken veroorzaakt: de eerste in Oeganda in 2007 en de tweede in de Democratische Republiek Congo in 2012. Er is geen goedgekeurd vaccin en geen geregistreerde behandeling voor deze variant, en de bestaande medische hulpmiddelen die ontwikkeld zijn voor de meer voorkomende Zaire-stam zijn grotendeels ongeschikt voor de huidige uitbraak.

Kaseya vertelde ook tegen de pers dat hij een persoonlijk bericht had ontvangen van de Russische minister van Volksgezondheid, waarin deze hem meedeelde dat het Gamaleya National Research Centre een ebolavaccin zou hebben ontwikkeld. ‘Mijn team werkt samen met het Russische team en alle andere partners om dit te bekijken’, zei Kaseya.

Functionarissen van Africa CDC bevestigden ondertussen dat het Russische vaccin oorspronkelijk werd ontwikkeld na de ebola-uitbraak in West-Afrika van 2014-2016 en gericht is op de Zaire-stam. Technische teams onderzoeken deze week of het eventueel ook bescherming kan bieden of aangepast kan worden voor bescherming tegen de Bundibugyo-stam.

Experts van de WHO hebben voorlopig ook verschillende experimentele therapieën aanbevolen voor evaluatie in klinische studies bij bevestigde ebolapatiënten. Daarbij zijn onder meer therapieën met antilichamen en met antivirale middelen.

De WHO onderzoekt bijvoorbeeld of het gebruik van obeldesivir-tabletten, een antiviraal middel dat de replicatie van virussen in het lichaam kan verstoren, als bescherming kan dienen na blootstelling voor bevestigde contactpersonen. De orale antivirale middelen zouden dan kunnen worden toegediend voordat symptomen zich ontwikkelen, in een poging infectie te voorkomen.

Dit artikel is eerder verschenen bij IPS-partner SciDev.