Europees klimaatrapport is bikkelhard: ongekende hittegolven van de Middellandse Zee tot de Noordpool

Europa warmt van alle continenten het snelst op en dat laat zich zien in gevaarlijk hoge luchttemperaturen, droogte, hittegolven, minder sneeuw en ijs en recordtemperaturen in de oceanen.

De bevindingen van het European State of the Climate-rapport van het Europees Centrum voor Weersverwachtingen op Middellange Termijn (ECMWF) en de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO) zijn ontluisterend: door de snelle opwarming worden ongekend hete zomers, zachtere winters met minder sneeuw en meer kans op noodweer en natuurrampen, de nieuwe realiteit. En dat zal verregaande gevolgen hebben voor de samenlevingen en ecosystemen in heel Europa. 

Belangrijkste bevindingen 

Het rapport schetst eerst en vooral een aantal klimaatfeiten van de afgelopen jaren. Zo blijkt dat in 2025 ten minste 95% van Europa te maken heeft gekregen met jaartemperaturen boven het gemiddelde. 

Gletsjers in alle Europese regio's zagen een netto massaverlies, waarbij IJsland het op één na grootste verlies van gletsjers ooit registreerde: de sneeuwbedekking lag 31% onder het gemiddelde en de Groenlandse ijskap verloor 139 gigaton (139 miljard ton) aan ijs.

Ook de temperatuur van het zeeoppervlak was de hoogste ooit gemeten en natuurbranden hebben ongeveer 1.034.550 hectare aan Europees bos in de as gelegd, een gebied groter dan Cyprus en de grootste schade ooit.

De uitstoot van die bosbranden heeft ook het hoogste niveau bereikt sinds het begin van de metingen. Vooral Spanje werd zwaar getroffen en nam ongeveer de helft van de emissies voor zijn rekening. Naast Spanje registreerden Cyprus, het Verenigd Koninkrijk, Nederland en Duitsland hun hoogste emissies van bosbranden ooit. Bij bosbranden in veengebieden kunnen grote hoeveelheden koolstof vrijkomen, waardoor de klimaatverandering nog verder wordt versterkt. 

De Europese Commissie heeft het toenemende risico op bosbranden daarom als een belangrijke prioriteit aangemerkt nu blijkt dat het risico op brand in alle regio's van Europa waarschijnlijk zal toenemen. 

Veel minder sneeuw

Het rapport gaat verder met de afname van het aantal koude dagen in alle gebieden in Europa. In 2025 bleven de minimumtemperaturen overal boven het gemiddelde voor het grootste deel van het jaar.

‘Europa is het snelst opwarmende continent en de gevolgen zijn nu al ernstig’, zegt Florian Pappenberger, directeur-generaal van het Europees Centrum voor Weersverwachtingen op Middellange Termijn. ‘Bijna de hele regio heeft bovengemiddelde jaartemperaturen gekend. In 2025 werd in het subarctische Noorwegen, Zweden en Finland de ergste hittegolf ooit gemeten, met 21 opeenvolgende dagen en temperaturen van meer dan 30 graden Celsius binnen de poolcirkel zelf, met een piek tot  34,9 graden in Noorwegen’, zegt Pappenberger, die nog toevoegt dat dit rapport duidelijke en bruikbare inzichten biedt om beleidsbeslissingen te ondersteunen en het publiek wil helpen om het veranderende klimaat waarin we leven beter te begrijpen.

Temperaturen boven het gemiddelde en neerslag onder het gemiddelde leidden tot een aanzienlijk verlies van sneeuw- en ijsbedekking. In maart 2025 lag de met sneeuw bedekte oppervlakte in Europa ongeveer 1,32 miljoen vierkante kilometer (31%) onder het gemiddelde - gelijk aan de gecombineerde oppervlakte van Frankrijk, Italië, Duitsland, Zwitserland en Oostenrijk. Dit was het op twee na laagste cijfer sinds het begin van de metingen in 1983, aldus het rapport. 

‘Als de temperatuur nabij de poolcirkel bijna 35 graden bereikt, voelt het alsof we op de rand van een ramp staan’, reageert John Hyland, woordvoerder van Greenpeace EU op het rapport. ‘Alle alarmen staan op rood’, zegt Hyland die regeringen oproept om nu onmiddellijk snelle en doeltreffende maatregelen te nemen om de CO₂-uitstoot terug te dringen.

Keten van effecten

De aanhoudende trend van opwarming in de koudste regio's van Europa zet een hele keten van klimaateffecten in gang omdat in normale omstandigheden sneeuw en ijs een cruciale rol spelen bij het afremmen van klimaatverandering door zonlicht terug de ruimte in te reflecteren.

Daarnaast draagt het ijsverlies ook bij aan de stijging van de mondiale zeespiegel, waarbij elke centimeter stijging 6 miljoen mensen extra blootstelt aan overstromingen aan de kust.

‘Het tempo van de klimaatverandering vraagt om meer urgente actie’, reageert Samantha Burgess van het ECMWF op de lancering van het rapport. ‘Met stijgende temperaturen en wijdverspreide bosbranden en droogte is het bewijs ondubbelzinnig: klimaatverandering is geen toekomstige bedreiging, het is onze huidige realiteit.’

Om de trend van de stijgende temperaturen en het verlies aan biodiversiteit aan te pakken, moeten we de transitie naar schone energie versnellen, zegt Burgess. ‘Tegelijkertijd dienen we ervoor te zorgen dat ons beleid en onze beslissingen blijven steunen op gedegen wetenschappelijk onderzoek.’

Bij het WWF klinkt het in een reactie dat er geen twijfel meer over bestaat hoe urgent de uitdaging wel is. ‘Jaar na jaar schetsen deze rapporten een steeds grimmiger beeld van hoe snel het klimaat in Europa verslechtert. De gevolgen zijn niet langer ver weg of theoretisch’, zegt Alex Mason, hoofd Klimaat en Energie bij WWF EU.

Hittestress

De klimaatverandering wordt onder meer aangedreven door het feit dat de oceanen warmte in de atmosfeer absorberen. De wereldzeeën absorberen ongeveer 90% van de overtollige warmte die is veroorzaakt door de uitstoot van broeikasgassen door de mens. Deze trend heeft een negatief effect op de biodiversiteit, soorten en leefgebieden. Als mariene hittegolven ook samenvallen met hittegolven boven land, draagt dat bij aan extremere temperaturen en luchtvochtigheid, ook ’s nachts. Dit kan het herstel van mensen na hittestress vertragen en de slaap verstoren.

Ten slotte komt het rapport nog met enkele concrete voorbeelden van de effecten van klimaatverandering op gevoelige ecosystemen, zoals de effecten van hitte op zeegrasvelden in de Middellandse Zee en veenbranden. In het Europese milieubeleid wordt steeds meer erkend dat er een nauw verband bestaat tussen klimaat en biodiversiteit en de Europese Unie heeft zich verbonden tot juridisch bindende doelstellingen om ten minste een vijfde van de land- en zeegebieden tegen 2030 te herstellen, en alle ecosystemen in nood tegen 2050. 

Daarnaast worden op de natuur gebaseerde oplossingen gepresenteerd, zoals het herstel van zeegrasvelden, die een grote rol spelen in de opslag van CO₂.

Goed nieuws alvast is dat in 2025 bijna de helft (46,4%) van de elektriciteit in Europa werd geleverd door hernieuwbare energiebronnen, waarbij zonne-energie een nieuw recordaandeel van 12,5% bereikte.