Niet enkel koffie of palmolie: deze gewassen drijven ontbossing aan

Onze westerse verslaving aan koffie en chocolade jaagt elders in de wereld ontbossing aan, dat is inmiddels door vele studies bewezen. En dat klopt ook, maar het is niet het volledige verhaal, zeggen onderzoekers van de Chalmers University of Technology in Zweden. We focussen ons vaak op de impact van exportproducten als cacao, koffie, rubber of palmolie, terwijl de impact van lokale voedselgewassen onderschat wordt.

Die lokaal geproduceerde en geconsumeerde gewassen hebben een grotere impact op ontbossing dan veel exportproducten, stelt de studie. Gewassen zoals maïs, rijst en cassave zijn samen verantwoordelijk voor ongeveer 11% van de totale ontbossing door landbouw wereldwijd. Voor cacao, koffie en rubber samen is dat minder dan 5%.

‘Het verband tussen ontbossing en voedselproductie wordt al lang bestudeerd, maar vaak lag de focus op bepaalde producten en op bepaalde landen zoals Brazilië of Indonesië’, zeggen de onderzoekers. ‘In onze studie hebben we uitgebreide satellietgegevens over landgebruik gecombineerd met landbouwstatistieken, waardoor we het meest complete en accurate beeld tot nu toe hebben gekregen van de oorzaken van wereldwijde ontbossing.’

Export naar rijke landen

Het model omvat 184 grondstoffen in 179 landen. Het laat zien dat er tussen 2001 en 2022 in totaal 122 miljoen hectare bos is verdwenen, waarvan meer dan 80% in de tropen. De studie bevestigt ook wat we al wisten: bossen worden vooral vernield om weidegrond te creëren voor de vleesproductie, en voor de productie van belangrijke exportproducten zoals sojabonen en palmolie.

In tegenstelling tot grondstoffen zoals palmolie in Zuidoost-Azië en sojabonen in Zuid-Amerika, is de ontbossing die verband houdt met basisvoedselgewassen niet geconcentreerd in specifieke regio's, maar verspreid over grote delen van de wereld.

‘Het debat over ontbossing draait vaak om de manier waarop mensen in rijke landen ontbossing veroorzaken met hun import van grondstoffen, en dat blijft absoluut belangrijk om te begrijpen’, zegt Martin Persson. ‘Maar we mogen niet vergeten dat een groot deel van de ontbossing wordt veroorzaakt door landbouwproductie voor de binnenlandse markt. Om ontbossing echt terug te dringen, moeten we dus ook actie ondernemen in de producerende landen zelf.’

Uitstoot uit ontbossing lager dan verwacht

De studie geeft ook een gedetailleerd beeld van de CO₂-uitstoot die wordt veroorzaakt door ontbossing ten behoeve van landbouw. Boeren en veehouders kappen vaak bosgrond door die te verbranden, waardoor de koolstof die in de vegetatie is opgeslagen, vrijkomt als CO₂.

Die emissies worden in de studie geschat op ongeveer 41 miljard ton tussen 2001 en 2022, of gemiddeld bijna 2 miljard ton per jaar. Dat is een pak lager dan in eerdere wereldwijde berekeningen, waar de jaarlijkse CO₂uitstoot ruim twee keer zo hoog werd geschat.

Volgens de onderzoekers kan het verschil worden verklaard door het feit dat hun studie een fijnere methode heeft gebruikt dan de eerdere berekeningen. En zelfs bij lagere cijfers blijft ontbossing voor landbouw nog altijd verantwoordelijk voor ongeveer 5% van de totale wereldwijde CO₂-uitstoot, zeggen ze.