“‘‘De superrijken belasten zoals iedereen: het absolute minimum’’

Een samenleving zou op één eenvoudig principe moeten steunen: dezelfde regels gelden voor iedereen. Dat is de kern van het sociale contract: iedereen draagt naar vermogen bij om samen een welvarende samenleving te bouwen. Maar vandaag wordt dat basisprincipe openlijk geschonden. De superrijken spelen in een andere competitie dan de rest van de bevolking. En het meest verontrustende is dat we dit al lang weten, maar dat er niets verandert.

Econoom Gabriel Zucman werd vandaag (dinsdag) normaalgezien in het parlement gehoord over een voorstel dat op papier bescheiden lijkt: een minimumbelasting van 2% op het vermogen van de superrijken. Het idee krijgt steun van zeven Nobelprijswinnaars én van sommige superrijken zelf.

Laten we eerlijk zijn: dit is geen radicale hervorming. Het is het absolute minimum dat een democratie van haar rijkste burgers mag vragen. Zucmans doel is eenvoudig: het systeem weer in evenwicht brengen, zodat de superrijken minstens hetzelfde effectieve belastingniveau betalen als de rest van de bevolking. Wie kan nog verdedigen dat de rijksten, in verhouding tot hun draagkracht, minder belasting betalen dan Debora aan de kassa, een verpleger of een leerkracht?

In België bestaat er een opvallende consensus: arbeid wordt zwaar belast. Maar zodra het gaat om het rechtvaardiger maken van dat systeem, valt de keuze steevast op besparingen in plaats van een hogere bijdrage van grote vermogens. Het resultaat: lagere pensioenen, onder druk staande openbare diensten, ontoereikende uitkeringen - terwijl de zeer rijken, die al bevoorrecht zijn, grotendeels buiten schot blijven.

De cijfers spreken voor zich: een gemiddelde werknemer betaalt 43% effectief belastingtarief. De rijkste 1% betaalt 23%. Dat is geen toeval. Het is het gevolg van een belastingstelsel dat jaar na jaar is bijgeschaafd om grote vermogens te ontzien, ten koste van iedereen die niet over een holdingstructuur beschikt.

Altijd dezelfde mensen die de prijs betalen

De opeenvolgende crises; de financiële crisis van 2008, de pandemie in 2020, de energiecrisis in 2022, hebben de allerrijksten gespaard of zelfs verrijkt. Ondertussen droegen bescheiden huishoudens systematisch de zwaarste lasten. De nationale betogingen zoals die van dinsdag, drukken precies die frustratie uit: het zijn altijd dezelfde groepen die de prijs betalen; de middenklasse, werkzoekenden, vrouwen, zieken, gepensioneerden - terwijl geconcentreerde vermogens blijven groeien in de schaduw van elke crisis.

Zelfs de Europese Commissie erkent het: de superrijken dragen niet naar verhouding bij, en vermogensbelastingen moeten worden versterkt om ongelijkheid tegen te gaan. De rijkste 1% bezit 22% van de nationale rijkdom, evenveel als de minst welgestelde 75% samen. Een vermogensbelasting zou volgens het Federaal Planbureau 3,8 tot 5,4 miljard euro per jaar opleveren. Bedragen die ertoe doen in een land met het hoogste begrotingstekort van de eurozone. En toch wordt het voorstel door sommige politieke actoren terzijde geschoven, ondanks het feit dat drie op de vier Belgen het steunen. Het probleem is dus geen gebrek aan draagvlak, maar een gebrek aan politieke moed.

Weerstand bieden aan de fabeltjes van de lobby’s

De voorbeelden van Spanje en Noorwegen tonen dat een vermogensbelasting perfect kan samengaan met een bloeiende economie. Toch blijven lobbygroepen dezelfde mythes herhalen.

“Belast de rijken en ze vluchten.” Het klinkt dreigend — en dat is precies de bedoeling. Maar de feiten spreken dit tegen. In Frankrijk, toen de vermogensbelasting nog bestond, verliet slechts 0,2% van de betrokken belastingplichtigen het land. Er is geen causaal verband vastgesteld, en de belastinginkomsten bleven stijgen. Studies uit Noorwegen en Denemarken bevestigen hetzelfde: grote vermogens zijn veel minder mobiel dan wordt beweerd. Bovendien maakt de automatische uitwisseling van informatie het steeds moeilijker om kapitaal te verbergen.

Een tweede fabel: “Kapitaal wordt al zwaar belast.” De vraag is: welk kapitaal? De huidige kapitaalbelastingen treffen vooral de middenklasse en kleine spaarders. De allerrijksten structureren hun vermogen via holdings, waardoor ze inkomsten vrijwel belastingvrij kunnen ontvangen — een constructie die voor gewone burgers onbereikbaar is.

En vervolgens “Een vermogensbelasting schaadt ondernemers en kmo’s.” Ook dit klopt niet. In Noorwegen leidde een hogere effectieve vermogensbelasting tot meer productieve investeringen en meer jobs in kmo’s. In Frankrijk werd geen negatief effect vastgesteld op dividenden of bedrijfsresultaten. Sterker nog: na de afschaffing van de vermogensbelasting in 2017 investeerden ondernemers die met pensioen gingen minder in kmo’s dan voordien. De afschaffing stimuleerde dus geen investeringen, ze verlaagde vooral de belastingdruk voor de rijksten.

Het voorstel van Zucman is een minimummaatregel, geen einddoel. België moet het zonder aarzelen aannemen en gebruiken als springplank naar een eerlijker systeem. Terwijl politici tijd verliezen, groeien de ongelijkheden verder. Fiscale rechtvaardigheid is te lang een slogan geweest. Het is tijd om ze als een democratische vereiste te behandelen.