Soedanese rapscene in Caïro vestigt aandacht op thuisland
‘Fuck the president! Fuck Hemedti! Fuck Khaki!’
)
© Thijs Broekkamp
© Thijs Broekkamp
Thijs Broekkamp
12 oktober 2026 • 14 min leestijd
Na de val van dictator Omar al-Bashir floreerde de creativiteit in Soedan. Maar die periode van relatieve rust was van korte duur: de oorlog tussen het regeringsleger en de RSF stort het land opnieuw in een neerwaartse spiraal. Vanuit hun ballingschap in Caïro klagen Soedanese rappers het monstrueuze geweld in hun thuisland aan.
‘Het was de revolutie die rapmuziek populariseerde’, zegt Essam Satti in zijn studio in Caïro. Hij is een van de grondleggers van de rapscene in Khartoum, de hoofdstad van Soedan. In 2004 werd de bekende rapgroep Nas Jota door de autoriteiten verboden en ontvluchtte die het land. Onder de strenge islamitische dictatuur bleef rap dan een ondergronds fenomeen. De enige plek voor jongeren als Essam Satti om ermee in aanraking te komen, waren de rapbattles op afgelegen terreinen.
Tijdens de revolutie van 2019, aangevoerd door jongeren, speelde muziek een grote rol. De revolutionaire liederen gingen over corruptie, eisten meer vrijheid of uitten zich tegen politiegeweld. Teksten van rapnummers werden slogans. Uiteindelijk slaagden ze erin de zittende dictator Omar al-Bashir omver te werpen. In de nieuw verkregen vrijheid floreerde veel creativiteit. Rap was booming. ‘Ik was al lang geïnteresseerd in rap, maar voelde dat ik het dan serieus moest nemen’, zegt Essam.
Die vrije periode was van korte duur. In 2021 pleegde het leger een coup en sinds 15 april 2023 zijn het Soedanese leger en de paramilitaire Rapid Support Forces verwikkeld in een machtsstrijd. Die resulteerde in voortdurende gevechten, hongersnood en – voorlopig – 14 miljoen mensen op de vlucht. De creatieve scene in de grote steden is nagenoeg verdwenen. Studio’s en kunstruimtes zijn vernietigd en vele Soedanese artiesten, zoals Essam, weken uit naar Egypte. In ballingschap werken ze verder aan hun muziek, de teksten nu gevoed door de gevolgen van de oorlog.
Rapper Essam Satti in zijn studio in Caïro.
© Thijs Broekkamp
Blind en zonder paspoort
In een van de vele buitenwijken van Caïro lopen schapen over de onverharde straten onder de monorail in aanbouw. Enkele mannen zitten er op plastic stoeltjes waterpijp te roken. In een klein Soedanees restaurantje ga ik eten met rapper Kordofani en zijn manager Ahmad Nada. Onder een golfplaten dak lopen we naar ons tafeltje langs grote hompen vlees aan haken. Af en toe hakt iemand er stukken af.
Kordofani is de artiestennaam van de 23-jarige Omar Al Tayeb. Hij koos die naam uit liefde voor de regio waar hij vandaan komt, Kordofan. Daar groeide Omar op als enige rapper in een klein dorpje. Nu werkt hij met zijn manager aan een grote doorbraak.
Terwijl we eten bestellen, vertelt Omar hoe hij hier tien maanden geleden aankwam. Dat was gezien de oorlog geen evidente gebeurtenis, maar ook niet omdat hij blind is en geen paspoort had. ‘Ik herinner me dat ik gebeld werd door een volslagen vreemde die me vroeg naar Egypte te komen’, zegt Omar lachend.
Omar en zijn manager Nada slaagden erin een paspoort te regelen en het vertrouwen van zijn ouders te winnen. Drie weken later bracht Omars vader hem naar de luchthaven van Port Sudan en stapte Omar aan boord van zijn allereerste vlucht, naar Caïro. De oorlog woedde overal om hen heen. ‘Het was een avontuur’, zegt hij daarover grijnzend.
Nu willen de populairste rappers van de Arabische regio met hem samenwerken, net als grote merken als Samsung en TikTok. Omar doet dit voor zijn familie, om hen een beter leven te bieden. En omdat hij gek is op muziek, natuurlijk.
Het personeel van het restaurant had hem meteen herkend en draait een van zijn nummers: ‘We would sacrifice our souls for you, our homeland, no matter how harsh time becomes.’ Nada filmt Omar die meezingt met de plaat.
Rapper Kordofani en zijn Soedanese band staan voor een doorbraak.
© Thijs Broekkamp
Straatrap
Omar is een van de vele Soedanese rappers die in Caïro naam aan het maken is. Sommigen worden door het grote publiek ontdekt via Rap Shar3 (spreek uit als Rap Shaa-rie, wat straatrap betekent in het Arabisch), een onafhankelijk Arabischtalig platform dat opkomende talenten in de schijnwerpers zet.
Het concept van Rap Shar3, opgericht door de enigmatische Black B, is simpel. Elke sessie wordt gewijd aan een bepaalde regio of stad, bijvoorbeeld Egypte, Saudi-Arabië of Soedan. De video’s zijn professioneel en worden telkens op een andere locatie opgenomen. Black B, altijd in masker, presenteert een vijftal artiesten die worden bijgestaan door een groep van energieke dansers en achtergrondzangers.
Om aandacht te vragen voor de oorlog én een licht te schijnen op de vele talenten, wijdde Black B al meerdere sessies aan de Soedanese hiphopscene. Dat deed hij trouwens ook met Palestijnse hiphop.
De raps gaan niet zomaar wat over vrouwen, auto’s en geld, maar verkondigen een boodschap. De almaar voortdurende gruwelijkheden in het land lijken de internationale gemeenschap en media nauwelijks te beroeren. Met hun muziek willen de rappers Soedan behoeden voor de vergetelheid en de daders van de wreedheden aan de kaak stellen. Soms doen ze dat met poëtische teksten vol metaforen, dan weer direct en ondubbelzinnig. Soms zijn ze boos, soms verdrietig, soms melancholisch en soms hebben ze hoop op een betere toekomst voor Soedan.
Met het nummer Those Were the Days, My Homeland haalde de 22-jarige rapper Hyper249 in januari 2024 twee miljoen views op YouTube. Het nummer heeft een aanstekelijk refrein, gebaseerd op een oud en bekend traditioneel Soedanees lied dat over betere tijden gaat. In de coupletten spuugt Hyper, twee opgestoken middelvingers richting camera, zijn gal over degenen die zijn land naar de verdoemenis helpen.
‘Fuck the president, inside his room,
When you say the truth people will blame you
Fuck Hemedti, fuck khaki
Fuck the day you made me cry’
Hemedti is de bijnaam van Mohamed Hamdan Dagalo, de leider van de RSF. Kaki is de kleur van de uniformen van het regeringsleger, de SAF, wiens leider zich tijdens een van de veldslagen verschool in een kelder. De laatste regel verwijst naar de collectieve ervaring van alle Soedanezen die sinds het begin van de oorlog ontheemd raakten of familieleden verloren.
Rapper Hyper: ʻIk zag mezelf nooit als politieke artiest.ʼ
© Thijs Broekkamp
Bloedfontein
Zulke expliciete kritiek op de militaire leiders was ongehoord in Soedan, vertelt Hyper me in Caïro. ‘Iedereen was bang om zich uit te spreken.’ De waarheid vertellen kan je duur te staan komen.
‘Sommige mensen kiezen een kant in deze oorlog, die van de RSF of die van het regeringsleger. Ik ben tegen beide kanten. De RSF zijn het ergst, maar allebei hebben ze onvergeeflijke dingen gedaan’, zegt Hyper. Hij vindt dat Soedanese rappers met een platform de plicht hebben zich uit te spreken, en kan het niet verkroppen dat anderen alleen maar over auto’s en vrouwen rappen. ‘Maar dat heeft te maken met het feit dat bepaalde rappers een contract hebben met een label in de Emiraten. Dan kan je dus niet over dat soort dingen praten.’
De Verenigde Arabische Emiraten spelen een belangrijke rol in de oorlog. Ze voorzien de RSF van wapens en kopen het goud dat de groepering exporteert. Zo kunnen de RSF zich verder verrijken en de strijd voortzetten. Een van de nummers waar Hyper het meest trots op is, gaat over die medeplichtigheid van de VAE:
‘Blood is a fountain that could irrigate the fields
Kill, slaughter, rape, and export gold to Dubai’
De VAE zijn een belangrijke bondgenoot van de VS en Europa, maar die twee grootmachten spraken hen nog nauwelijks aan op hun betrokkenheid bij de Soedanese oorlog. De Europese Unie sprak zich voor het eerst uit over de rol van de VAE met een resolutie op 9 juli. Die houdt een verbod op de import van goud in, pleit ervoor om de RSF op de terrorismelijst te plaatsen, maar legt de VAE geen sancties op.
Artiesten vervullen taak van media
Hyper ondervond zelf de gevolgen van het spreken van de waarheid. In 2021 was hij naar Egypte gekomen om rechten te studeren. Nadat zijn nummer in 2024 viraal ging, kreeg hij een stroom aan doodsbedreigingen, vermoedelijk afkomstig van RSF-medestanders: ‘We maken je af als je terugkomt!’, of: ‘We sporen je op in Egypte!’. Hyper is niet meer teruggekeerd naar Soedan.
‘Ik zag mezelf nooit als politieke artiest’, vertelt Hyper. Hij begon ooit op gitaar, maar voelde dat rap het juiste middel was om een boodschap over te brengen. ‘Er waren weinig artiesten die zich uitspraken over wat er in Soedan gebeurde. Ik had het gevoel dat ik mij op deze manier moest uiten.’ Hij zegt het bescheiden en enigszins verlegen, wat contrasteert met het uitdagende imago in zijn muziekvideo’s. ‘Het is voor mij belangrijk om hierover te blijven praten, want ik wil dat de rest van de wereld begrijpt dat dit geen burgeroorlog is, dat we niet tegen elkaar vechten.’
Ninja249 (249 is de landcode van Soedan) produceert de muziek van veel bekende rappers. Hij is het ermee eens dat artiesten een grote verantwoordelijkheid dragen. ‘Ik neem het Westen hun gebrek aan berichtgeving niet kwalijk, maar wel onze regering. Het is vrijwel onmogelijk om nieuws vanuit Soedan naar buiten te brengen’, zegt hij. ‘Daarom zijn deze artiesten eigenlijk een beetje de media geworden. Zij laten zien wat er aan de hand is en wat ons land doormaakt.’
De situatie in Soedan beïnvloedt en vormt de rap tot in het diepst van haar vezels. Op de opnameset van een videoclip ontmoet ik de 15-jarige YoungG 249. Hij draagt een baggy zwarte broek met kettingen eraan, een zwartleren jack, een bandana en een zonnebril op zijn hoofd. De jonge rapper heeft het alleen maar over de moeilijkheden van Soedan en de rest van de wereld. Iets anders kan hij zich niet voorstellen.
‘De toestand in Soedan was van meet af aan mijn boodschap. Ik groeide op terwijl al die verschrikkelijke dingen gebeurden. Een groot deel van mijn publiek heeft mijn leeftijd en ondergaat dezelfde moeilijkheden, dus ik spreek namens hen.’
Producer Ninja249: ʻArtiesten zijn eigenlijk een beetje de media geworden.ʼ
© Thijs Broekkamp
Oprechte details
Het succes van Hypers nummer was in die moeilijke tijden van 2024 te wijten aan de vertolking van ingeslikte vervloekingen van vooral jongeren en aan de frustraties over de generaals die hun land en hun toekomst kapot maken, maar die je niet kunt aanspreken.
In veel muziek is ook een nostalgisch verlangen naar het thuisland te horen. Met ‘de goede oude dagen’ in het refrein doelt Hyper op het tijdperk voordat Al-Bashir in 1989 de macht greep en vervolgens dertig jaar lang een islamitische dictatuur bestierde. ‘Ik was nog niet eens geboren toen, maar mijn oma vertelde er altijd over.’
Zijn eigen verlangen is om opnieuw te kunnen slapen op de typische binnenplaats van een Soedanees huis, gegrild vlees te eten op de boulevard langs de Nijl en koel water te drinken uit de zeer, een traditionele aardenwerken kruik.
En zijn favoriete herinnering? ‘Op mijn laatste bezoek aan Tuti-eiland zat ik alleen op een stoeltje onder de bomen, met een prachtig uitzicht op de Nijl’, antwoordt hij met een brede glimlach.
Hyper denkt dat zulke details uit het dagelijkse leven zijn nummers oprechter maken, dat het de Soedanezen, maar ook de rest van de wereld, aanspreekt.
Spanningen in Egypte
Veel rappers hebben het over Soedan. Na een repetitie met Soedanese muzikanten vraag ik Omar of hij daar niet moe van wordt. ‘Het gevoel van machteloosheid is te zwaar’, antwoordt hij. Uit zijn thuisregio Kordofan komt veel en heel slecht nieuws. Er dreigt een herhaling van de slachting in El Fasher, toen in oktober 2025 de RSF de stad belegerden en er een bloedbad aanrichtten. ‘Je kan er niks aan doen’, zucht Omar.
Straks neemt hij zijn eerste videoclip op, over de tocht naar Egypte. Niet zijn tocht, want hij is op een legale manier naar Egypte gekomen, maar een uitbeelding van de moeilijkheden die zovele Soedanezen zonder juiste papieren moeten ondergaan om er te raken. Ze noemen hen jango’s.
Egypte vangt ongeveer 1,3 miljoen Soedanese vluchtelingen op. Na het uitbreken van de oorlog werden de visumregels aangescherpt en de grenscontroles verscherpt, waardoor de toegang moeilijker werd. Het verkrijgen van een verblijfsvergunning verloopt tergend traag. Daarnaast melden onderzoeken dat Soedanezen soms worden opgepakt en illegaal gedeporteerd. Egypte ontkent dat. Volgens de UNHCR (de vluchtelingenorganisatie van de VN) kampen veel vluchtelingen bovendien met hoge woonlasten, stijgende voedselprijzen, een gebrek aan werk en beperkte inkomens.
Zo ontstaan er spanningen met de Egyptische bevolking. Nu het land een zware economische crisis doormaakt, hebben sommige Egyptenaren het gevoel dat Soedanese vluchtelingen de druk op de woning- en arbeidsmarkt vergroten. Dat leidt tot meer discriminatie, racisme en incidenten waarbij Soedanezen verbaal of fysiek worden lastiggevallen.
Soedan is zoveel meer
Het is niet altijd even makkelijk om hier te aarden, maar de meeste rappers zijn vooral dankbaar dat ze in Caïro gebruik kunnen maken van de veel grotere en professionelere muziekindustrie. De studio’s zijn hier uitgerust met eersteklas apparatuur, en er zijn producers en filmcrews voor hoogwaardige videoclips. ‘Dat was er in Soedan nauwelijks’, zegt Danial Harby, die de oorlog ook ontvluchtte en nu manager van artiesten is. Het wrange is dat de Soedanese rapscene waarschijnlijk niet zo gegroeid zou zijn als veel artiesten niet hadden moeten vluchten naar Caïro of Saudi-Arabië. ‘Maar die professionalisering is precies waar de scene behoefte aan heeft,’ zegt Danial, ‘zodat ze serieus genomen kan worden en artiesten ervan kunnen leven.’
Rappers willen met hun muziek de aandacht van de wereld vestigen op de situatie in hun land. Maar tegelijkertijd willen ze duidelijk maken dat Soedan zoveel meer is dan wapens, geweld en hongersnood. Wat wil Essam Satti van Soedan laten zien, behalve de oorlog? ‘Al het andere’, zegt hij na een korte stilte.
Dit artikel kwam tot stand met steun van het Postcode Loterij Fonds van Free Press Unlimited.
Deze analyse werd geschreven voor MO*161, het herfstnummer van MO*magazine. Vind je dit artikel waardevol? Word dan proMO* voor slechts 4,60 euro per maand en help ons dit journalistieke project mogelijk maken, zonder betaalmuur, voor iedereen. Als proMO* ontvang je het magazine in je brievenbus én geniet je tal van andere voordelen.
Meer over Soedan
:format(png))
Wie bezit het water?
Ontvang het beste van MO* rechtstreeks in je mailbox
Schrijf je nu in op onze gratis nieuwsbrieven en wij houden je op de hoogte van wat er gaande is in onze mondialiserende en snel veranderende wereld.