‘Wij willen niemand zonder papieren zien’

MO* bracht enkele jaren geleden al het fascinerende verhaal van Top Manta: van mensen zonder wettig verblijf, die niet het recht hebben om te werken en door de politie opgejaagd worden omdat straatverkoop verboden is, maar die er toch in slagen zich te organiseren. In 2015 richtten ze ook hun eigen vakbond op. ‘We hebben dat met vier mensen gedaan’, zegt Aziz. Een paar jaar later richtten ze onder dezelfde naam een eigen coöperatie op.

Top Manta verwijst naar de manteros, straatverkopers die vaak namaakkleren verkopen aan het strand. ‘De coöperatie moet deze mensen zonder wettig verblijf aan een baan helpen en hen regulariseren.’

De organisatie is dan ook een van de drijvende krachten achter het recente burgerinitiatief Regularización. Ya!, of Regularisatie.Nu!, dat aan de basis lag van de buitengewone regularisatie die Spanje in april 2026 lanceerde. Resultaat van die regeringsbeslissing is dat een half miljoen migranten zonder geldige papieren geregulariseerd zouden worden.

Gracieus

Met een gracieuze rust, en hier en daar een grijns tussen trots en rebelsheid, vertelt hij over zijn migratietocht. Of was het een reis, een avontuur of een vlucht? Wellicht dat alles tegelijk. Want het was, zoals zo vaak, geen rechte lijn van A naar B maar een reis waarvan het vertrekpunt vastligt en de aankomst nooit echt zeker is.

Aziz, voluit Aziz Faye Dieye, is Senegalees. In een vorig leven was hij kleermaker, maar al snel bleek het beroep weinig rendabel. De markt was verzadigd, mensen lieten steeds minder kleren maken en de klanten bleven weg. Daarom trok hij naar Mauritanië. Hij was toen negentien.

Daar leerde hij vissen en begon een nieuw leven. Hij kon er niet rijk van worden, dat wist hij maar al te goed. Meer dan overleven was het niet. Toen het gerucht de ronde deed dat er in Spanje werk was in de landbouw, besloot hij opnieuw te migreren.

Hij had een eigen bootje en kon varen. Het kostte hem dus geen cent, behalve misschien zijn leven, om zich in het avontuur te storten. Wat hij, samen met een aantal kompanen, deed. Ze zetten koers naar de Canarische Eilanden. Dat was in 2006.

Discretie

Aziz en zijn kompanen vertrokken aan de kust van Mauritanië. ‘We zijn vijf dagen op zee gebleven’, vertelt hij. Hij was toen tweeëntwintig. Bij aankomst werd hij opgesloten in een migrantencentrum. ‘Na twee maanden werd ik teruggestuurd naar Senegal’, vertelt hij.

Kort nadien ondernam hij een tweede poging, met succes. Maar hij werd opnieuw teruggestuurd. ‘Ze hadden mijn vingerafdrukken al’, legt hij uit, verwijzend naar de lokale autoriteiten. Die konden hem dus gemakkelijk laten repatriëren.

Zes maanden later deed hij een derde poging, deze keer met de hoop naar het Spaanse vasteland overgebracht te worden. ‘Er werd een selectie gemaakt. De helft van de migranten werd teruggestuurd naar het land van herkomst, de andere helft werd overgebracht naar het vasteland. Toen ik dat zag, besliste ik om opnieuw te proberen, met de hoop om geselecteerd te worden’, zegt hij.

‘En ik had geluk, ik werd naar Madrid overgebracht’, lacht hij. ‘Met het vliegtuig?’ vraag ik. ‘Ja, met een vliegtuig’. In Madrid mocht hij de straat op.

Waarom een deel van de migranten naar Madrid wordt overgebracht, weet hij niet. ‘Het is politiek!’, zegt hij met de armen in de lucht.

Een politiek die in 2002 en 2003 in alle discretie begon. Toen de druk op de eilanden groot werd en de opvang moeilijk, organiseerde de Spaanse overheid transfers: nieuwkomers die niet uitgezet konden worden, werden overgebracht naar het vasteland.

In het begin gebeurde dat zonder begeleiding of opvang. Maar na kritiek in de media werden in 2005 de verplaatsingen geformaliseerd in het Plan Caldera, naar toenmalig minister van Arbeid en Sociale Zaken Jesús Caldera (PSOE). Die zorgde ervoor zorgde dat de herverdeling officieel en beter georganiseerd beleid werd.

Het was ook in deze periode dat de regering-Zapatero repatriërings- en bewakingsverdragen sloot met West-Afrikaanse landen, zoals Mauritanië, Senegal en Mali.

Moe

Maar ook toen Aziz meer dan drie jaar in Spanje verbleef, kon hij niet in aanmerking komen voor een individuele regularisatie. Want daarvoor zijn ook een arbeidscontract en een blanco strafregister vereist, twee voorwaarden die ook voor andere manteros niet vanzelfsprekend zijn. Straatverkoop is wettelijk niet toegelaten. En wie ooit opgepakt werd of een boete gekregen had, kon moeilijk aan een bewijs van goed gedrag en zeden raken.

Daarom besloten de straatverkopers een eigen vakbond op te richten, een vereniging waarin ze hun krachten konden bundelen en samen de strijd voor een menswaardig bestaan voeren. Zo ontstond Top Manta.

Vrij

Met de steun van het stadsbestuur van Barcelona richtten ze in 2017 een eerste coöperatie op, Diomcoop, die onder meer logistieke diensten en catering biedt. Maar er kon slechts een vijftiental mensen aan de slag. ‘Terwijl we met driehonderd waren’, zegt Aziz.

De vijftien die in de coöperatie aan de slag gingen, zouden op die manier hun situatie kunnen laten regulariseren. Daarom besloten Aziz en zijn kompanen voorrang te geven aan collega’s die zich niet wilden of konden inzetten voor de publieke strijd voor een algemene regularisatie, uit angst in de media te komen en zo herkend en teruggestuurd te worden.

‘Wij wilden vrij zijn en onze strijd verderzetten’, zegt hij. ‘We vroegen aan vrienden die wel over verblijfsdocumenten beschikten om onze coöperatie op te richten. We maakten ons eigen logo, brachten het aan op T-shirts en begonnen te verkopen.’

Stap voor stap groeide Top Manta verder. ‘We maken T-shirts, joggingpakken, broeken, tassen… Kleding met slogans, zoals ‘‘Migratie is geen misdaad’’ en ‘‘Overleven is geen misdaad’’. Mensen die ons willen helpen, kopen onze kleren en dragen onze boodschap uit.’

‘Maar waarom textiel?’, vraag ik hem. ‘Euh, omdat ik kleermaker ben’, lacht hij. En zo is de cirkel rond. Van kleermaker in Senegal naar visser in Mauritanië, straatverkoper in Barcelona en opnieuw kleermaker. Samen met zijn lotgenoten herstelt hij in hun nieuwe thuisstad een oud textielbedrijf in zijn oorspronkelijke functie. Aziz is duidelijk trots op wat hij en zijn kompanen hebben opgebouwd.

‘Ik was de eerste persoon die dankzij onze coöperatie werd geregulariseerd. Dat was in 2019’, zegt hij. ‘Na dertien jaar zonder wettig verblijf’, stel ik vast. ‘Dat klopt.’

Hulp bij regularisatie

Het gesprek wordt onderbroken. Een nieuwe medewerkster is net gearriveerd. Aziz moet haar even helpen bij haar eerste stappen met de zeefdrukmachine.

Vandaag zijn er naast Aziz slechts een zestal mensen aanwezig in het atelier. ‘We zijn in totaal met 22 medewerkers’, zegt hij. Want naast het atelier is er de winkel in El Raval, een diverse buurt in het hart van Barcelona.

Terwijl Aziz de jonge vrouw verder helpt, toont Mariam, een andere medewerkster, trots een tas met de afbeelding van een tijger en daarrond de tekst: Black Manteros Barcelona. Top Manta maakt textiel met een boodschap in het Engels, Spaans en Arabisch. Ze toont me ook T-shirts met de tekst ‘Stop Genocides’, ‘Cursa Antiracista’ en ‘Futbol Antiracista’. ‘We maken ook schoenen’, zegt ze, en ze toont een paar sportschoenen met het logo van Top Manta.

Aziz neemt twee stoelen en zet ze rustig buiten neer. Niet alleen om te ontsnappen aan het geluid van de zeefdrukmachine, maar ook omdat het zonde zou zijn om niet van de zon te genieten.

Vanaf tien uur 's ochtends is hij bereikbaar in het textielatelier van Top Manta, de coöperatie die hij negen jaar geleden oprichtte samen met collega-straatverkopers in Barcelona. Binnen bukt een aantal mannen zich geconcentreerd over de naaimachines, terwijl aan een grote tafel twee vrouwen stof snijden en afgewerkte kleren strijken. Hun gelach reikt tot buiten.

In dit oude gebouw is Top Manta gevestigd, het kledingmerk dat de straatverkopers in 2017 uit de grond stampten. Dit industriële complexe was eind 19de eeuw een textielbedrijf dat toebehoorde aan de familie Batlló. Tegenwoordig is het eigendom van de de stad Barcelona en biedt het onderdak aan buurtinitiatieven, zoals een bibliotheek, en sociaal-economische projecten, zoals de eigen winkel die Aziz en zijn kompanen in 2018 ook konden openen.

Regularisatie nu

In 2025 bracht Spanje de verblijfsvoorwaarde terug van drie naar twee jaar. Maar voor de activisten van Top Manta is individuele regularisatie niet genoeg. Daarom was ze een van de drijvende krachten achter het burgerinitiatief Regularización. Ya!

Een half miljoen migranten zonder geldige papieren zou nu het komende jaar geregulariseerd worden.

‘Wij willen niemand zonder papieren zien’, zegt Aziz. ‘Dat is onze ultieme doelstelling.’